فاصله کانونی یعنی چه؟
فاصله کانونی (Focal Length) عددی بر حسب میلی‌متر است که تعیین می‌کند لنز چقدر «پهن» یا «باریک» ببیند. قانونش ساده است: عدد کوچک‌تر، زاویه دید پهن‌تر و برد جزئیات کمتر؛ عدد بزرگ‌تر، زاویه باریک‌تر و جزئیات بیشتر در فاصله دور. روی سنسور رایج ۱/۳ اینچ، زاویه دید تقریبی لنزهای پرکاربرد این‌طور است:
- ۲.۸ میلی‌متر: حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ درجه — پوشش خیلی پهن.
- ۳.۶ میلی‌متر: حدود ۸۰ تا ۹۰ درجه — تعادل بین پوشش و جزئیات.
- ۴ میلی‌متر: حدود ۷۰ تا ۸۰ درجه — کمی باریک‌تر، جزئیات بهتر.
- ۶ تا ۱۲ میلی‌متر: زاویه باریک برای هدف‌های دور، مثل درِ ورودی یا پلاک.
توجه کنید این اعداد به اندازه سنسور بستگی دارد؛ همین لنز ۲.۸ میلی‌متری روی سنسور کوچک‌تر، زاویه باریک‌تری می‌دهد. پس همیشه ترکیب «لنز + سنسور» را با هم در نظر بگیرید.
قانون سرانگشتی: پهنای صحنه یا جزئیات سوژه؟
قبل از انتخاب، یک سؤال از خودتان بپرسید: از این دوربین چه می‌خواهم؟ اگر هدف «پوشش کلی صحنه» است — مثلاً ببینید در مغازه چه می‌گذرد — لنز پهن جواب می‌دهد. اگر هدف «تشخیص چهره یا پلاک» در یک نقطه مشخص است، باید سوژه پیکسل‌های کافی در تصویر بگیرد و این یعنی لنز باریک‌تر.
یک قاعده تجربی: برای تشخیص چهره در فاصله ۴ تا ۵ متر، لنز ۴ میلی‌متری روی سنسور ۱/۳ اینچ معمولاً کافی است. در فاصله ۱۰ متر به حدود ۸ میلی‌متر نیاز دارید و برای ۲۰ متر، لنز ۱۲ میلی‌متری یا بیشتر. هر چه سوژه دورتر، لنز بزرگ‌تر.
انتخاب بر اساس سناریو
- اتاق، دفتر و مغازه کوچک: ۲.۸ میلی‌متر. کل فضا با یک دوربین پوشش داده می‌شود و نقطه کور کمی می‌ماند. مثل لنز ۲.۸ سه‌مگاپیکسل YT10100.
- راهرو، پذیرایی و پارکینگ کوچک: ۳.۶ میلی‌متر؛ نقطه تعادل پوشش و جزئیات و پرکاربردترین سایز بازار.
- حیاط، محوطه و فاصله متوسط: ۴ میلی‌متر به بالا؛ مثل لنز ۴ چهارمگاپیکسل CW811.
- درب ورودی، گیت و قرائت پلاک: ۸ تا ۱۲ میلی‌متر یا لنز متغیر.
- پروژه‌ای که فاصله دقیقش از قبل معلوم نیست: لنز واریفوکال مثل لنز واریفوکال ۲.۷ تا ۱۳.۵ پنج‌مگاپیکسل که هنگام نصب روی صحنه قفل می‌شود.
چند اشتباه رایج
رایج‌ترین اشتباه، خرید لنز خیلی پهن برای محیط بزرگ است؛ نتیجه‌اش تصویری است که «همه‌چیز دیده می‌شود اما هیچ‌کس قابل‌شناسایی نیست». اشتباه دوم، نادیده‌گرفتن رزولوشن لنز است: سوارکردن لنز سه‌مگاپیکسلی روی سنسور پنج‌مگاپیکسلی، وضوح واقعی سنسور را هدر می‌دهد؛ رزولوشن لنز باید دست‌کم برابر رزولوشن سنسور باشد. اشتباه سوم، فراموش‌کردن اصلاح مادون‌قرمز (IR-Corrected) است که باعث می‌شود فوکوس شب و روز یکی بماند.
لنزهای ثابت را در دسته لنز ثابت و مدل‌های قابل‌تنظیم را در دسته‌های لنز متغیر دستی و لنز موتورایز ببینید.